צו אחינו בני ישראל, און עסקני החינוך
בפרט, בכל אתר ואתר
ה' עליהם יחיו
שלום וברכה!
פסח הויבט זיך אן מיט כי ישאלך בנך - אז דיין זון וועט דיר פרעגען, והגדת לבנך - זאלסט דו זאגען דיין זון. און עס זיינען דא פארשידענע אופנים אין דעם פרעגען און דעם ענטפערען - לויט די פיר ערליי "בנים" - חכם, רשע, תם און שאינו יודע לשאול.
צוזאמען מיט דער פערשידענהייט פון די פיר בנים, זייער היפך'דיקייט איינער פון דעם צווייטען - האבעו זיי אבער אלע א צד השווה, געמעינזאמעס: אפילו דער רשע איז אויך דא בא דער עבודה-סדר, ער טרעפט זיך, לעבט צוזאמען און אינטערעסירט זיך מיט די עובדי העבודה, מיט תורה ומצות לעבען.
וואס דאס גיט א האפנונג און גאר א שטארקע האפנונג, אז ניט נאר דער תם און דער שאינו יודע לשאול, נאר אויך דער רשע, וועלען ווערען חכמים, פולע באוואוסטזיניקע אידען שומרי תורה ומצוה.
ליידער אבער איז פאראן ובפרט אין אונזער צייט פון חשך כפול ומכופל, נאך אן ארט בנים דער קינד וואס איז גאר ניטא צום סדר. ער פרעגט קיין קשיות ניט, ווייל ער האט גאר ניט צו טאן מיט תורה ומצות, מיט אמת-אידישע דינים און מנהגים. ער ווייס ניט אז ס'איז דא אן "עבודה הזאת" - א סדר של פסח, א יציאת מצרים און קבלת התורה.
מיט די קינדער מוז מען זיך אפגעבען לאנג לאנג נאך פאר פסח און פאר דער סדר נאכט, און אויך אויף זיי דארפען זיך אפגעבען מיט מסירת נפש און אהבת ישראל.
ווארעם אויף קיין איינציג אידיש קינד טאר מען ניט פארגעסען, און אלע כחות מוז מען אנווענדען אום ארויסצושלעפען אים פון זיין מצב און צוריק-ברענגען עם צום אידישען סדר-טיש.
***
ווי אין אלע טוט-ווייע ערשיינונגען, וואס כדי צו פארריכטען דעם מצב דארף מען פריער וויסען וואס זיינען די סיבות וועלכע האבען געבראכט דערצו, אזוי אויך אין דעם פאל.
צום באדויערען מוז מען אנערקענען, אז כמעט אלעמאל זיינען שולדיק אין דעם מצב פון דעם ארט קינדער, הויפטזעכלעך די עלטערען.
קומענדיק אין א ניי לאנד און געפינענדיק זיך אין א סביבה וואו מען איז א קליינע מינדערהייט און אנשטויסענדיק זיך אויף שוועריקייטען, וועלכע זיינען בכלל אומפארמיידלעך בא יעדער איבערזידלונג פון ארט צו ארט, האבען זיך א טייל עלטערען איינגערעדט, אז דער איינציקער וועג אויסצומיידען די שווערקייטען איז - וואס גיכער אויסצוגלייכען זיך אין אלעם מיט דער ארומיקער סביבה, דורך דעם אראפווארפען פון זיך דעם עול תורה און שמירת המצוות. אויב אפילו בא זיך אליין האט מען דאס ניט לייכט און ניט אין דער פולער מאס געקענט פועל'ן, האט מען אבער באשלאסען, אז די קינדער זאלען דעם געראנגעל ניט דארפען דורכמאכען.
מען האט זיך אליין אינגערעדט און אויך בעאיינפלוסט די קינדער - אז אידישקייט, תורה ומצות, זיינען ניט צוגעפאסט פרא איצטיגען לעבען ובפרט אין א נייעם ארט. אין אמת אידישען ארט לעבען האט מען געזוכט און במילא, סוף סוף, אויך "געזען" בלויז חסרונות, און אין דער סביבה ארום - בלויז מעלות.
דורך דעם דאזיקען צוגאנג האבען די אויבענדערמאנטע עלטערען געזוכט צו פארזיכערען די עקזיסטענץ פון די קינדער אין דער נייער סביבה. זיי האבן דערביי פארגעסען.
אז א מענטש קאן ניט עקזיסטירען - ווי א מענטש דארף עקזיסטירען - אויב ער גיט אויף זיין נשמה לעבען, זיין גאנצע רוחניות - צוליב גוף און גשמיות.
מען האט אויך ניט גענומען אין באטראכט אז יעדער סתם-נאכמאכען איז פאלש און רופט ארויס פאראכטונג אפילו בא די וועמען מען וויל נאכלויפען און חנפענען,
און אז אויב די סביבה און די מערהייט איז ניט איינגעשטעלט אויף צדק און יושר, וועלען זיי סי ווי סיי וועלען דערדריקען די שוואכערע און די מינדערהייט.
***
דער זעלבער פאלשער צוגאנג, צו לייזען די לאגע פון א מינדערהייט אין א ניט פריינטליכע סביבה דורך אויפלייזען זיך, ד.ה. אין תוך גענומען, דורך זעלבסטמארד, אדער ווייניגסטענס דורך זעלבסטפארקריפלונג, איז געמאכט געווארען ניט נאר דורך יחידים, נאר ליידער, אויד דורך בעשטימטע גרופען אידען פאראייניגטע צווישען זיך דורך געמיינזאמע אומשטענדען, און דערפון זיינען אויסגעוואקסען די פארשידענע באוועגונגען וואס, אפען אדער פארשטעלט, האבען זיי מלחמה געגען דער תורה ציווה לנו משה וואס ער האט איר מקבל געווען פון ה' אחד פאר אידען וואס זיינען אחד בארץ, באוועגונגען וואס ניט קוקענדיג אויפ זייערע מלחמות צווישען זיך, זיינען זיי אלע געבויט אויפן זעלבען געדאנק: הני' כגוים כמשפחות הארצות לשרת עץ ואבן (לאמיר זיין ווי די פעלקער, ווי די משפחות פון די לענדער, דינען צו האלץ און שטיין. יחזקאל כ, לב).
***
די רעזולטאטען פון דעם דאזיקען דורך-און-דורך פאלשען צוגאנג זיינען געווען, אז טויזענטער און טויזענטער נפשות זיינען אפגעריסען געווארען פון זייער אמת'ן לעבענס-קוואל פון אידישקייט און פון אידען, זיינען גייסטיג ערמארדעט געווארען. עס זיינען אויסגעוואקסען קינדער, וועלכע זיינען שוין איצטער טאטעס און זיידעס, וואס ניט נאר זיין זיינען ניט אין דאם סוג פון חכם, תם אדער שאינו יודע לשאול, נאר אפילו קיין רשע אויף ניט.
זי האבען פארלארען זיך, און גייען פארלארען, ח"ו, פאר אידען און אמת'ע אידישקייט וואס חד הוא (זיינען איינס).
***
קומט יציאת מצרים און יום-טוב פסח און לערנען אונז, צווישען די פיל אנדערע אנוויזונגען אויך פארן טאג-טעגלעכען לעבען, אז ניט אין דעם פארזוך נאכצומאכען די סביבה ליגט די האפנונג אויף גאולה און פרייהייט, נאר פונקט פארקערט.
די אידען אין מצרים זיינען א קליינע מינדערהייט און האבען געלעבט אין די ערגסטע באדינגונגען. אבער ווי חכמינו ז"ל דערציילען, האבען זיי זיך אפגעטיילט פון דער סביבה און האבען מיט שטאלץ אפגעהיט זייער ארט לעבען, טראדיציעס און אייגנארטיקייט (שהיו ישראל מצויינים שם בלבושם ומאכלם ולשונם), און דורך דעם דוקא האבען זיי פארזיכערט זייער עקזיסטענץ, און אויך צוגעקומען צו דער אמת'ער גאולה. קערפערלעך און גייסטיג.
***
עס איז איינע פון די לעבענס-נויטווענדיקע אויפגאבען פון אונזער צייט אנצווענדען די גרעסטע כוחות אויף אריינגעבען אין דעם יונגען דור, און אפילו אין די וועלכע זיינען אלט אין יארען, אבער יונג און קליין אין ידיעות - די ריכטיקע אפשאצונג פון אמת'ע אידישקייט, תורה-טרייע אידישקייט, ניט געפעלשטע אדער פארוואסערטע אידישקייט, און די דערקענונג אז פון איר היינגט אפ דער עצם קיום פון א אידען, פון יעדער אידען, דער קיום אויך אין עולם הזה אין יעדער ארט און צו יעדער צייט.
ביז אז זיי זאלען זיך אומקערען צו מסורת אבותינו אברהם יצחק ויעקב, און מיט שטאלץ איינשטעלען און אופהיטען דעם אידישען שטייגער לעבען, לעבען לויט די אנוויזונגען פון תורתנו תורת חיים.
א איד טאר זיך קיינמאל ניט מייאש זיין; א אידען טאר מען קיינמאל ניט אויפגעבען. און מיט דעם ריכטיגען צוגאנג פון אהבת-ישראל, וועט מען אויך דעם דערמאנטען סוג קינדער ארייננעמען אין די "ארבעה בנים", און מיט דער צייט אויך אריינברענגען זיי אין דעם סוג - בן חכם.
***
דער אויבערשטער זאל העלפען, אז אלע בנים ובנות זאלען צוזאמענגעקליבען ווערען בא איין טיש פון העבודה הזאת און פראווען סדר פסח כהלכתו, דורכצופירען העדות והחוקים והמשפטים אשר צוה ה' אלקינו.
און דער אנהויב פון קיבוץ גליות, צוזאמענקלייבען בא א תורה סבר אויך די פארוואגעלטע קינדער, זאל פארשנעלערען במהרה בימינו די אתחלתא דגאולה און בריינגען די גאולה האמתית והשלימה על ידי משיח צדקנו.
בברכת חג הפסח כשר ושמח,
11 Nissan 1954
To our brothers, the Children of Israel, and the activists of education,
Specifically in every place [where they may be],
May G-d grant them life.
Peace and Blessing!
Passover begins with "When your son shall ask you"—that your son will ask you—and "You shall tell your son"—that you shall tell your son. And there are various ways of asking and answering, according to the four types of "sons": the Wise, the Wicked, the Simple, and the one who does not know how to ask.
Despite the differences between these four sons—even their total opposition to one another—they all have a common denominator: even the Wicked son is present at the Seder service. He is there, living together and taking an interest in those performing the service, in the life of Torah and Mitzvot.
This gives hope—and a very strong hope—that not only the Simple son and the one who does not know how to ask, but even the Wicked son, will become Wise sons, fully conscious Jews who observe Torah and Mitzvot.
Regrettably, however, there exists—especially in our time of "double and redoubled darkness"—another type of son: the child who is not at the Seder at all. He asks no questions, because he has nothing to do with Torah and Mitzvot, with true Jewish laws and customs. He does not even know that there is such a thing as "this service"—a Passover Seder, an Exodus from Egypt, and the Receiving of the Torah.
With these children, one must occupy oneself long before Passover and before the Seder night. For them, too, one must devote oneself with self-sacrifice (mesiras nefesh) and love for one’s fellow Jew (ahavas Yisrael).
For not a single Jewish child may be forgotten, and every effort must be made to pull him out of his situation and bring him back to the Jewish Seder table.
As with all painful phenomena, in order to rectify the situation, one must first know the causes that brought it about; so it is in this case.
To our regret, we must recognize that in almost every instance, the blame for the condition of this type of child lies primarily with the parents.
Coming to a new land and finding themselves in an environment where they were a small minority, and encountering difficulties that are generally unavoidable in any migration from place to place, some parents deluded themselves into thinking that the only way to avoid these difficulties was to conform as quickly as possible to the surrounding environment by casting off the yoke of Torah and the observance of Mitzvot. Even if they could not easily achieve this for themselves in full measure, they decided that their children should not have to go through that struggle.
They convinced themselves—and also influenced their children—that Yiddishkeit, Torah, and Mitzvot are not "fit" for modern life, especially in a new place. In a true Jewish way of life, they looked for (and eventually "saw") only faults; while in the surrounding environment, they saw only virtues.
Through this approach, the aforementioned parents sought to secure the existence of their children in the new environment. In doing so, they forgot:
That a person cannot exist—as a human being ought to exist—if he gives up his soul-life, his entire spirituality, for the sake of the body and materialism.
They also did not take into account that any mere imitation is false and evokes contempt, even from those whom one wishes to follow and flatter.
And [they forgot] that if the environment and the majority are not established upon righteousness and justice, they will oppress the weaker and the minority anyway.
The same false approach—to solve the plight of a minority in an unfriendly environment through dissolution, which means, in essence, through suicide or at least through self-crippling—was made not only by individuals but, unfortunately, also by specific groups of Jews united by common circumstances. From this grew the various movements that, openly or in disguise, waged war against the "Torah which Moses commanded us," which he received from the One G-d for a people who are "one in the land." These movements, regardless of their internal battles with one another, were all built on the same thought: "Let us be like the nations, like the families of the lands, to serve wood and stone" (Ezekiel 20:32).
The results of this thoroughly false approach were that thousands upon thousands of souls were torn away from their true source of life—from Yiddishkeit and from the Jewish people; they were spiritually murdered. Children grew up, who are now fathers and grandfathers, who are not only not in the category of the Wise, Simple, or the one who doesn't know how to ask—but are not even in the category of the Wicked son.
They have lost themselves, and are being lost, G-d forbid, to the Jewish people and true Yiddishkeit, which are one.
The Exodus from Egypt and the holiday of Passover come and teach us—among many other instructions for daily life—that hope for redemption and freedom does not lie in the attempt to imitate the environment, but exactly the opposite.
The Jews in Egypt were a small minority and lived in the worst conditions. But as our Sages of blessed memory tell us, they separated themselves from the environment and proudly preserved their way of life, traditions, and uniqueness (for the Israelites were distinguished there by their dress, their food, and their language). It was precisely through this that they secured their existence and also attained true redemption, both physically and spiritually.
It is one of the vital tasks of our time to apply the greatest efforts to instill in the younger generation—and even in those who are old in years but young and small in knowledge—the correct appreciation of true Yiddishkeit: Torah-true Yiddishkeit, not a forged or watered-down Yiddishkeit. We must instill the recognition that upon this depends the very existence of a Jew, of every Jew—an existence even in this world, in every place and at every time.
This must continue until they return to the tradition of our fathers, Abraham, Isaac, and Jacob, and with pride establish and preserve the Jewish way of life, living according to the instructions of our Torah, the "Torah of Life."
A Jew must never despair; a Jew must never be given up on. And with the right approach of Ahavat Yisrael, we will also bring the aforementioned type of children into the "Four Sons," and in time, bring them into the category of the "Wise Son."
May the Almighty help that all sons and daughters be gathered together at one table of "this service," to conduct the Passover Seder according to the law, and to carry out "the testimonies, the statutes, and the ordinances which the L-rd our G-d has commanded."
And may the beginning of the "Ingathering of the Exiles"—the gathering of the wandering children at a Torah-Seder—hasten, speedily in our days, the Beginning of the Redemption, and bring the True and Complete Redemption through our righteous Moshiach.
With blessings for a Kosher and Happy Passover.
